दिनांक: २७/०९/२०२६
सिंधुदुर्ग: नवी दिल्ली/पुणे, दि. 28 सप्टेंबर : पाच दिवसांच्या बँकिंगसह दीर्घकाळ प्रलंबित असलेल्या विविध प्रश्नांच्या सोडवणुकीसाठी देशभरातील बँक अधिकारी आणि कर्मचारी आंदोलनाच्या निर्णायक टप्प्यात उतरले आहेत. युनायटेड फोरम ऑफ बँक युनियन्स (UFBU) च्या आवाहनानुसार सुमारे 7.5 लाख बँक अधिकारी-कर्मचारी देशव्यापी संपात सहभागी होत असल्याचे संघटनांनी म्हटले आहे. 28, 29 आणि 30 सप्टेंबर असे सलग तीन दिवस हा संप सुरू राहणार आहे.
विशेष म्हणजे, संपाच्या आदल्या दिवशी 27 सप्टेंबर हा रविवार असूनही सार्वजनिक क्षेत्रातील बँका आणि Regional Rural Banks सुरू ठेवण्यात आल्या. बँक अधिकारी-कर्मचारी ग्राहकसेवेसाठी कामावर उपस्थित राहिले; त्याचवेळी अनेक ठिकाणी काळे कपडे परिधान करून शांततापूर्ण Black Dress Protest द्वारे प्रलंबित मागण्यांकडे लक्ष वेधण्यात आले.
‘अतिरिक्त सुट्टी नव्हे; अतिरिक्त 40 मिनिटे काम करण्यास आधीच सहमती’
Five-Day Banking म्हणजे केवळ आणखी एक दिवस सुट्टी मिळविण्याचा संघर्ष असल्याचा समज संघटनांनी फेटाळला आहे.
सर्व शनिवार सुट्टी करण्याच्या प्रस्तावाच्या बदल्यात सोमवार ते शुक्रवार दररोज 40 मिनिटे अतिरिक्त काम करण्यास UFBU ने यापूर्वीच सहमती दर्शविली असून, IBA आणि संघटनांमध्ये झालेल्या industry-level settlement/understanding मध्ये ही बाब मान्य करण्यात आली आहे.
7 डिसेंबर 2023 मधील चर्चेनंतर 8 मार्च 2024 रोजी झालेल्या वेतन पुनर्निर्धारण प्रक्रियेत सर्व शनिवार सुट्टी करण्याची शिफारस पुढे आली. त्यामुळे संघटनांच्या मते, “बँकर्स कमी काम मागत नाहीत; कामाच्या आठवड्याची पुनर्रचना मागत आहेत.”
संघटनांनी अतिरिक्त कामकाजाच्या वेळेला मान्यता दिल्यानंतरही सर्व शनिवार सुट्टी करण्याच्या प्रस्तावाची अंतिम अंमलबजावणी अद्याप झालेली नाही. यामुळे बँक अधिकारी-कर्मचाऱ्यांमध्ये असंतोष आहे.
केवळ Five-Day Banking नव्हे; अनेक Residual Issues प्रलंबित
सध्याचे आंदोलन केवळ एका अतिरिक्त सुट्टीसाठी नसल्याचेही संघटनांनी स्पष्ट केले आहे. Five-Day Banking हा प्रमुख मुद्दा असला तरी बँक अधिकारी आणि कर्मचाऱ्यांशी संबंधित अनेक residual issues दीर्घकाळापासून प्रलंबित आहेत.
कामाचा वाढता ताण, अपुरे मनुष्यबळ, work-life balance, कर्मचारी कल्याण तसेच द्विपक्षीय चर्चांमधील विविध प्रलंबित मुद्द्यांकडेही संघटनांनी लक्ष वेधले आहे.
त्यामुळे या आंदोलनाकडे केवळ “शनिवारची सुट्टी” या दृष्टिकोनातून न पाहता बँकिंग क्षेत्रातील दीर्घकाळ प्रलंबित प्रश्नांच्या सोडवणुकीसाठी सुरू असलेले व्यापक आंदोलन म्हणून पाहण्याची भूमिका UFBU ने मांडली आहे.
रविवारी बँका उघडल्याने अतिरिक्त खर्चाचाही मुद्दा
संपापूर्वी ग्राहकांना सेवा उपलब्ध करून देण्यासाठी रविवार, 27 सप्टेंबर रोजी बँक शाखा सुरू ठेवण्याचा निर्णय घेण्यात आला. मात्र रविवारच्या दिवशी मोठ्या प्रमाणावर शाखा कार्यरत ठेवताना वीज, सुरक्षा, तांत्रिक व्यवस्था, प्रशासकीय यंत्रणा तसेच इतर operational requirements यासाठी बँकांना अतिरिक्त खर्च करावा लागतो, याकडेही संघटनांनी लक्ष वेधले आहे.
संघटनांच्या मते, Five-Day Banking च्या मूळ प्रश्नावर दीर्घकालीन तोडगा निघण्याऐवजी रविवारच्या दिवशी शाखा उघडण्याची वेळ येणे हे टाळता आले असते. मात्र या अतिरिक्त खर्चाचा नेमका राष्ट्रीय आकडा उपलब्ध नसल्याने त्याबाबत कोणताही अप्रमाणित आर्थिक दावा करण्यात आलेला नाही.
देशभरात आंदोलन
UFBU आणि त्यातील घटक संघटनांनी या मागण्यांसाठी सातत्याने चर्चा, निवेदने, निदर्शने, Badge Day, Poster Day आणि Social Media Campaign राबविले आहेत.
11 सप्टेंबर रोजी झालेल्या देशव्यापी एकदिवसीय संपात सुमारे 7.5 लाख अधिकारी-कर्मचाऱ्यांनी सहभाग घेतल्याचे संघटनांनी म्हटले होते. त्यानंतरही प्रश्नांवर अपेक्षित तोडगा न निघाल्याने आंदोलनाचा पुढील टप्पा म्हणून 28 ते 30 सप्टेंबरचा तीन दिवसीय देशव्यापी संप पुकारण्यात आला आहे.
दिल्ली, मुंबई, कोलकाता, चेन्नई, बेंगळुरू, हैदराबाद, पुणे यांसह देशातील विविध राज्ये, शहरे आणि जिल्हा मुख्यालयांवर आंदोलनात्मक कार्यक्रम आयोजित करण्यात येत आहेत.
संघटनांनी स्पष्ट केले आहे की हा संघर्ष ग्राहकांविरोधात नाही. रविवार असूनही कामावर उपस्थित राहून बँकर्सनी ग्राहकांप्रती आपली बांधिलकी दाखविली आहे. मात्र दीर्घकाळ चर्चा आणि आंदोलनानंतरही प्रलंबित प्रश्न निकाली न निघाल्यामुळे संपाचा मार्ग स्वीकारावा लागल्याचे संघटनांचे म्हणणे आहे.
डिजिटल बँकिंग, UPI, Mobile Banking आणि Internet Banking मुळे भारतीय बँकिंग व्यवस्थेत मोठा बदल झाला आहे. त्याचबरोबर वाढता workload, manpower shortage, work-life balance, कर्मचारी कल्याण आणि sustainable productivity यांचा विचार करून बँकिंगच्या कार्यपद्धतीतही काळानुरूप बदल व्हावा, अशी संघटनांची भूमिका आहे.
⸻
आंदोलनामागील महत्त्वाचे मुद्दे
● सुमारे 7.5 लाख बँकर्स: देशव्यापी आंदोलनात मोठ्या प्रमाणावर अधिकारी-कर्मचारी सहभागी होत असल्याचा संघटनांचा दावा.
● 40 मिनिटे अतिरिक्त काम: Five-Day Banking च्या प्रस्तावाचा भाग म्हणून सोमवार ते शुक्रवार दररोज अतिरिक्त 40 मिनिटे काम करण्यास संघटनांची सहमती.
● सुट्टीसाठी संघर्ष नाही: कामाचे तास कमी करण्याऐवजी working week ची पुनर्रचना करण्याची मागणी.
● अनेक Residual Issues: Five-Day Banking सोबत अधिकारी-कर्मचाऱ्यांचे इतर अनेक प्रश्नही दीर्घकाळ प्रलंबित असल्याची संघटनांची भूमिका.
● रविवारचे Banking: 27 सप्टेंबरला शाखा सुरू ठेवण्यासाठी बँकांना अतिरिक्त operational व्यवस्था आणि खर्च करावा लागल्याचा मुद्दा संघटनांकडून उपस्थित.
⸻
“हा संघर्ष कोणत्याही अतिरिक्त सुट्टीसाठी नाही. Five-Day Banking च्या बदल्यात सोमवार ते शुक्रवार दररोज 40 मिनिटे अतिरिक्त काम करण्यास आम्ही आधीच सहमती दिली आहे आणि ही बाब IBA सोबतच्या industry-level understanding मध्ये मान्य झाली आहे. काल रविवार असूनही आम्ही ग्राहकांच्या सेवेसाठी बँकेत उपस्थित होतो. आज देशभरातील लाखो बँकर्स प्रलंबित मागण्यांसाठी संपावर आहेत. ग्राहकसेवा आणि बँकर्सचे कल्याण या दोन्हींचा समतोल राखणारा ठोस निर्णय आता अपेक्षित आहे.”
— प्रमोद शिंदे
State Secretary, AIBOC Maharashtra State-I
“Five-Day Banking म्हणजे सुट्टीची मागणी असा गैरसमज होऊ नये. संघटनांनी दररोज अतिरिक्त 40 मिनिटे काम करण्यास आधीच सहमती दिली आहे. Five-Day Banking सोबतच अनेक residual issues दीर्घकाळापासून प्रलंबित आहेत. रविवारच्या दिवशी देशभरातील शाखा सुरू ठेवण्यासाठीही अतिरिक्त operational व्यवस्था आणि खर्च करावा लागतो. त्यामुळे वारंवार तात्पुरत्या व्यवस्था करण्याऐवजी प्रलंबित प्रश्नांवर संवादातून कायमस्वरूपी आणि सकारात्मक तोडगा निघावा, ही आमची अपेक्षा आहे.”
— निलेश पवार
Senior Vice President, AIBOC